#MONGOL ULSYN UNDSEN XUUL' Orshil Mongolyn ard tumen bid: - ulsynxaa tusgaar togtnol, buren erxt baidlyg batatgan bexjuulj, - _xunii erx, erx _qoloo, shudarga yos, undesniixee ew negdliig erxemlen deedelj, - _tort yos, _tuux, soyolynxoo ulamjlalyg nandignan _owloj, - _xun _torolxtonii soyol, irgenshliin ololtyg xundetgen uzej, - ex orondoo xumuunleg, irgenii ardqilsan niigem cogcluulan xogjuulexiig erxem zorilgo bolgono. _Uunii uqir Mongol Ul- syn Undsen xuuliig dayaar olnoo zarlan tunxaglaj baina. NEGDUGEER BULEG MONGOL ULSYN BUREN ERXT BAIDAL Negdugeer _zuil 1. Mongol Uls bol tusgaar togtnoson, buren erxt, _Bugd nai- ramdax uls _mon. 2. Ardqilsan yos, shudarga yos, erx _qoloo, tegsh baidal, undesnii ew negdliig xangax, xuul' deedlex n' _toriin _uil ajillagaany undsen zarqim _mon. Xoyordugaar _zuil 1. Mongol uls _toriin baiguulamjiin xuw'd negdmel baina. 2. Mongol Ulsyn nutag dewsger _zowxon zasag zaxirgaany negjid xuwaagdana. Gurawdugaar _zuil 1. Mongol Ulsad zasgiin _bux erx ard _tumnii medeld baina. Mongolyn ard tumen _toriin _uil xeregt shuud orolcoj, _mon songoj baiguulsan _toriin erx barix _toloologqdiin baiguul- lagaaraa ulamjlan enexuu erxee edelne. 2. _Toriin erx medliig xuul' busaar awax, awaxaar zawdaxyg xoriglono. Dorowdugeer _zuil 1. Mongol Ulsyn nutag dewsgeriin buren buten baidal, ulsyn xil xaldashg^ui darxan baina. 2. Mongol Ulsyn xiliig xuuliar batatgana. 3. Xuul' gargaxg^uigeer gadaadyn cergiin _xuqniig Mongol Ulsyn nutag dewsgert bairluulax, damjin ongoruulexeer ulsyn xil newtruulexiig xoriglono. Tawdugaar _zuil 1. Mongol Uls delxiin ediin zasgiin _xogjliin tugeemel xand- laga, _ooriin orny _owormoc onclogt niicsen olon xewshil _buxii ediin zasagtai baina. 2. _Tor n' niitiin bolon xuwiin _omqiin aliwaa xelberiig xuleen _zowshoorq, _omqlogqiin erxiig xuuliar xamgaalna. 3. _Omqlogqiin erxiig gagcx^uu xuul'd zaasan undesleleer xyaz- gaarlaj bolno. 4. _Tor n' undesnii ediin zasgiin ayuulg^ui baidal, aj axuin _bux xewshliin bolon _xun amyn niigmiin _xogjliig xangax zorilgod niicuulen ediin zasgiig zoxicuulna. 5. Mal sureg bol udesnii bayalag _mon _bogood _toriin xam- gaalaltad baina. Zurgadugaar _zuil 1. Mongol Ulsad gazar, _tuunii xewlii, oi, us, am'tan, urgamal bolon baigaliin busad bayalag gagcx^uu ard _tumnii medel, _toriin xamgaalaltad baina. 2. Mongol Ulsyn irgeded omqluulsnees busad gazar, tuunqlen gazryn xewlii, _tuunii bayalag, oi, usny _nooc, an am'tan _toriin _omq _mon. 3. Belqeer, niitiin edelberiin ba ulsyn tusgai xeregceeniixees busad gazryg _zowxon Mongol Ulsyn irgend _omqluulj bolno. Ene n' gazryn xewliig _omqloxod xamaaraxg^ui. Irged xuwiin _omqiinxoo gazryg xudaldax, ariljix, beleglex, bar'caalax zergeer gadaadyn irgen, xar'yaalalg^ui _xunii _omqlold shiljuulex, tuunqlen _toriin erx _buxii baiguullagyn zowshoorolguigeer busdad ezemshuulex, ashigluulaxyg xoriglono. 4. _Tor gazryn ezend gazartai n' xolbogdson uureg xuleelgex, ulsyn tusgai xeregceeg undeslen _noxox olgowortoigoor gaz- ryg solix buyuu erguulen awax, ug gazryg _xun amyn eruul mend, baigal' xamgaalal, undesnii ayuulg^ui baidlyn ashig sonirxold xarshaar ashiglawal xuraan awq bolno. 5. _Toroos gadaadyn irgen, xuuliin etgeed, xar'yaalalg^ui _xund gazryg _tolbor, xugacaataigaar bolon xuul'd zaasan busad bolzol, jurmaar ashigluulj bolno. Doldugaar _zuil 1. Mongolyn ard _tumnii _tuux, soyolyn dursgalt _zuil, shinjlex uxaan, oyuuny _ow _toriin xamgaalaltad baina. 2. Irgenii tuurwisan oyuuny unet _zuil bol zoxiogqiinx n' _omq, Mongol Ulsyn undesnii bayalag _mon. Naimdugaar _zuil 1. Mongol xel bol _toriin alban yosny xel _mon. 2. Ene _zuiliin 1 dex xesgiin zaalt n' _xun amyn _oor xel _buxii undestnii _coonx ex xeleeree suralcax, xarilcax, soyol, ur- lag, shinjlex uxaany _uil ajillagaa yawuulax erxiig _ul _xondono. Yesdugeer _zuil 1. Mongol Ulsad _tor n' shashnaa xundetgej, shashin n' _toroo deedelne. 2. _Toriin baiguullaga shashny, _sum xiid uls _toriin _uil ajil- lagaa erxlen yawuulj boloxg^ui. 3. _Tor, _sum xiidiin xoorondyn xarilcaag xuuliar zoxicuulna. Arawdugaar _zuil 1. Mongol Uls olon ulsyn erx _zuin niiteer xuleen _zowshoorson xem xemjee, zarqmyg barimtalj, enxiig erxemlesen gadaad bodlogo yawuulna. 2. Mongol Uls olon ulsyn gereegeer xuleesen uurgee shudargaar saxin biyeluulne. 3. Mongol Ulsyn olon ulsyn geree n' soyorxon batalsan buyuu negden orson tuxai xuul' _xuqin _togoldor bolmogc dotoodyn xuul' togtoomjiin negen adil uilqilne. 4. Mongol Uls Undsen xuul'daa xarshilsan olon ulsyn geree, busad barimt biqgiig dagaj _mordoxgui. Arwan negdugeer _zuil 1. Ex ornyxoo tusgaar togtnolyg batlan xamgaalj, undesnii ayuulg^ui baidal, niigmiin deg jurmyg xangax n' _toriin uureg _mon. 2. Mongol Uls _ooriigoo xamgaalax zewsegt xuqintei baina. Zewsegt _xuqnii butec, zoxion baiguulalt, _tuund alba xaax jurmyg xuuliar togtoono. Arwan xoyordugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn tusgaar togtnol buren erxt baidlyn belge temdeg n' _Toriin _suld, tug, dalbaa, tamga, duulal _mon. 2. _Toriin _suld, tug, dalbaa, duulal n' Mongolyn ard _tumnii tuuxen ulamjlal, xusel temuulel, ew negdel, shudarga yos, cog xiimoriig ilerxiilne. 3. _Toriin _suld n' ariun cagaan _ongiin badam ceceg suur'tai, _togsgolgui urgeljlen delgerex tumen nasan xeegeer _xowoolson, _monx tengeriig belgedsen dugarig _xox dewsgertei baina. _Suldnii _tow xesegt Mongol Ulsyn tusgaar togtnol, buren erxt baidal, cog xiimoriig altan soyombo, erdeniin _xulgiig xosluulan durselsen baina. _Suldnii xureenii magnain xesegt ert, eduugee, ireedui gurwan cagiig belgedsen _xusliig xangagq qandman' erdene, dood xesegt ex gazryg _toloolson nogoon _ongiin uulan xee, ashid dewjixiin _olzii xutag orshson _xurdiig tus tus durselne. _Xurdiig xadgaar deedlen suljsen baina. 4. Mongolyn negdsen tulgar _toriin ulamjlalt Ix cagaan tug n' Mongol Ulsyn _toriin xundetgeliin belgedel _mon. 5. Mongol Ulsyn _toriin dalbaa n' ulaan, _xox, ulaan xosolson ongotei baina. Dalbaany guraw xuwaasny negiin xemjeetei dundax xeseg n' _monx tengeriin _xox, _tuunii xoyor tal n' mandan badraxyn belgedel ulaan ongotei baina. Dalbaany ishin talyn ulaan dewsgeriin _tow xesegt altan soyombo bairluulna. Dalbaany _orgon, urt n' 1:2-yn xar'caatai baina. 6. _Toriin tamga, _dorwoljin xelbertei, goldoo _toriin suldtei, _suldnii xoyor talaar Mongol Uls gesen biqeestei, arslangiin _durs _buxii bariultai baina. _Toriin tamgyg Mongol Ulsyn Yeronxiilogq barina. 7. _Toriin belge temdgiig deedlen xereglex juram, _toriin duullyn _ug, ayayg xuuliar batatgana. Arwan gurawdugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn _toriin deed baiguullguud bainga orshdog xotyg Ulsyn niislel gene. Mongol Ulsyn niislel Ulaan- baatar xot _mon. 2. Mongol Ulsyn niisleliin erx _zuin _undsiig xuuliar tog- toono. XOYORDUGAAR BULEG _XUNII ERX, ERX _QOLOO Arwan dorowdugeer _zuil 1. Mongol Ulsad xuul' yosoor orshin suugaa _xun _bur xuul', _shuuxiin _omno erx tegsh baina. 2. _Xuniig undes, ugsaa, xel, ar'sny _ongo, nas, _xuis, niigmiin garal, baidal, _xorongo qinee, erxelsen ajil, al- ban tushaal, shashin shutleg, uzel bodol, bolowsroloor n' yalgawarlan gaduurxaj _ul bolno. _Xun _bur erx _zuin etgeed baina. Arwan tawdugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn irgenii xar`yaalal xiigeed xar`yaat bolox, xar`yaataas garax undeslel, jurmyg gagcx^uu xuuliar tog- toono. 2. Mongol Ulsyn irgeniig xar`yaataas xasax, ex ornoosoo _xoox, _oor ulsad shiljuulen _ogoxiig xoriglono. Arwan zurgadugaar _zuil Mongol Ulsyn irgen daraax' undsen erx, erx _qoloog batal- gaatai edelne: 1) am'd yawax erxtei. Mongol Ulsyn Eruugiin xuul'd zaasan onc _xund gemt xereg uildsenii uqir _shuuxiin _xuqin _togoldor togtooloor yalyn deed xemjee onogduulsnaas busad toxioldold _xunii am' nas busniulaxyg xatuu xoriglono; 2) eruul, ayuulg^ui orqind am'drax, orqny boxirdol, bai- galiin tencel aldagdaxaas xamgaaluulax erxtei; 3) _xodlox, _ul _xorongo shudargaar olj awax, ezemshix, _omqlox, _ow zalgamjluulax erxtei. Xuwiin _omqiig xuul' busaar xuraax, daiqlan awaxyg xoriglono. _Tor, _tuunii erx _buxii baiguullaga n' niigmiin zailshg^ui xeregceeg undeslen xuwiin _omqiin ed _xorongiig daiqlan awbal _noxox olgowoor, _uniig _tolno; 4) ajil mergejlee qolootei songox, _xodolmoriin ayatai _noxcoloor xanguulax, calin _xols awax, amrax, xuwiin aj axui erxlex erxtei. Xeniig q xuul' busaar albadan _xodolmorluulj boloxg^ui; 5) _ondor naslax, _xodolmoriin qadwar aldax, xuuxed toruulex, asrax bolon xuul'd zaasan busad toxioldold ed, _mongonii tuslamj awax erxtei; 6) eruul mendeer xamgaaluulax, emnelgiin tuslamj awax erxtei. Irgeded emnelgiin _tolborgui tuslamj uzuulex bol- zol, jurmyg xuuliar togtoono; 7) surq bolowsrox erxtei. _Toroos _bux niitiin yeronxii bolowsrolyg _tolborgui olgono. Irged _toroos tawix shaardlagad niicsen xuwiin surguul' baiguulan ajilluulj bolno; 8) soyol, urlag, shinjlex uxaany _uil ajillagaa yawuulax, buteel tuurwix, _ur shimiig n' xurtex erxtei. 9) shuud buyuu _toloologqdiin baiguullagaaraa ulamjlan _toriig udirdax xeregt orolcox erxtei. _Toriin baiguullagad songox, songogdox erxtei. Songox erxiig arwan naiman nasnaas edelne. Songogdox nasyg _toriin zoxix baiguul- laga, alban tushaald tawix shaardlagyg xargalzan xuuliar togtoono; 10) niigmiin bolon _oorsdiin ashig sonirxol, uzel bodlyn uudnees nam, olon niitiin busad baiguullaga baiguulax, sain duraaraa ewlelden negdex erxtei. Nam, olon niitiin busad _bux baiguullaga niigem, _toriin ayuulg^ui baidlyg saxij, xuuliig deedlen biyeluulne. Al' negen nam, olon niitiin busad baiguullagad ewlelden negdsenii _toloo bolon _gishuunii n' xuw'd _xuniig yalgawarlan gaduurxax, xelmegduulexiig xoriglono. _Toriin zarim _torliin alban xaagqiin namyn _gishuuniig tudgelzuulj bolno; 11) uls _tor, ediin zasag, niigem soyolyn am'dral, ger _buliin xarilcaand eregtei, emegtei tegsh erxtei. Gerlelt n' xuuliar togtooson nasand xursen eregtei, emegtei xoyoryn tegsh erx, sain duryn xarilcaand undeslene. Ger _bul, ex nyalxas, _xuuxdiin ashig sonirxlyg _tor xamgaalna; 12) _toriin baiguullaga, alban tushaaltand _orgodol, gomdloo gargaj shiidwerluulex erxtei. _Toriin baiguullaga, alban tushaaltan n' irgediin _orgodol, gomdlyg xuuliin daguu shiidwerlex uuregtei; 13) xaldashg^ui, qolootei baix erxtei. Xuul'd zaasan undeslel, jurmaas gaduur dur meden xeniig q negjix, bariwqlax, xorix, _mordon _moshgix, erx _qoloog n' xyaz- gaarlaxyg xoriglono. Xend bolowq eruu _shuult tulgaj, xunleg bus, xercgii xandaj, ner _toriig n' doromjilj boloxg^ui. Bariwqilsan shaltgaan, undesleliig bariwqlagdsan _xun, _tuunii ger buliinxen, _omgoologqid n' xuul'd zaasan xugacaand medegdene. Irgenii xuwiin ba ger _bul, zaxidal xarilcaany nuuc, oron bairny xaldashg^ui baidlyg xuuliar xamgaalna; 14) Mongol Ulsyn xuul', olon ulsyn gereend zaasan erx, erx _qoloo n' _zorqigdson gej uzwel uul erxee xamgaaluulaxaar shuuxed gomdol gargax, busdyn xuul' busaar uqruulsan xoxirlyg _noxon toluulex, _ooriin bolon ger _buliin _gishuud, eceg ex, _ur xuuxdiinxee esreg meduuleg _ogoxgui baix, _ooriigoo _omgoolox, xuul' _zuin tuslalcaa awax, not- lox barimtyg shalguulax, shudarga shuuxeer shuulgex, xergee _shuux ajillagaand biyeer orolcox, _shuuxiin shiidweriig dawj zaaldax, uuqlal xusex erxtei. _Ooroo _ooriinxoo esreg meduuleg _ogoxiig shaardax, meduuleg garguulaxaar shaxalt uzuulex, _xuq xereglexiig xoriglono. Gem buruutai n' xuuliin daguu shuuxeer notlogdox xurtel xeniig q gemt xereg uildsen gem buruutaid toocoj _ul bolno. Gem buruutny yal zemleliig _tuunii ger _buliin _gishuud, _torol sadand n' xaldaan xereglexiig xoriglono; 15) shashin shutex, es shutex erx qolootei; 16) itgel unemshiltei baix, uzel bodloo qolootei ilerxiilex, _ug xelex, xewlen niitlex, taiwan jagsaal, cuglaan xiix erx qolootei. Jagsaal, cuglaan xiix jurmyg xuuliar tog- toono; 17) _tor, _tuunii baiguullagaas xuul' yosoor tusgailan xamgaal- bal zoxix nuucad xamaaraxg^ui asuudlaar medeelel xaix, xuleen awax erxtei. _Xunii erx, ner _tor, aldar _xund, ul- syg batlan xamgaalax, undesnii ayuulg^ui baidal, niigmiin xew jurmyg xangax zorilgoor zadruulj _ul bolox _tor, bai- guullaga, xuw' _xunii nuucyg xuuliar togtoon xamgaalna; 18) ulsynxaa nutag dewsgert qolootei zorqix, _tur buyuu bainga orshin suux gazraa songox, gadaadad yawax, orshin suux, ex orondoo bucaj irex erxtei. Gadaadad yawax, or- shin suux erxiig undesnii bolon _xun amyn ayuulg^ui baidlyg xangax, niigmiin xew jurmyg xamgaalaxyn tuld _zowxon xuuliar xyazgaarlaj bolno. Arwan doldugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn irgen shudarga, xunleg yosyg erxemlen daraax' undsen _uurgiig yosqlon biyeluulne: 1) Undsen xuul', busad xuuliig deedlen xundetgej, saxin biyeluulex; 2) _xunii ner _tor, aldar _xund, erx, xuul' yosny ashig sonirxlyg xundetgex; 3) xuuliar nogduulsan alban tatwar _tolox; 4) ex ornoo xamgaalax, xuuliin daguu cergiin alba xaax. 2. _Xodolmorlox, eruul mendee xamgaalax, _ur xuuxdee _osgon xumuujuulex, baigal' orqnoo xamgaalax n' irgen _buriin juramt uureg _mon. Arwan naimdugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn nutag dewsgert baigaa gadaadyn irgenii erx, _uurgiig Mongol Ulsyn xuul', uul irgeniig xar`yaalsan ul- stai baiguulsan gereegeer togtoono. 2. Mongol Uls olon ulsyn gereegeer gadaadyn irgenii erx, _uurgiig todorxoiloxdoo uul irgeniig xar`yaalsan ulstai ene talaar xarilcan adil baix zarqim barimtalna. 3. Mongol Uls nutag dewsgertee baigaa xar`yaalalg^ui _xunii erx, _uurgiig _ooriin xuuliar togtoono. 4. Uzel bodol, uls _toriin xiigeed shudarga yosny busad _uil ajillagaanyxaa ulmaas xawqigdan _moshgogdson gadaadyn irgen, xar`yaalalg^ui _xun undeslel _buxii xuselt gargawal Mongol Ulsad orognox erx olgoj bolno. 5. Undsen xuuliin arwan zurgadugaar _zuild zaasan Mongol Ul- syn irgenii undsen erx, erx _qoloog tus ulsyn nutag dewsgert baigaa gadaadyn irgen, xar`yaalalg^ui _xund edluulexdee Mongol Ulsyn negden orson olon ulsyn gereend zaasan _xunii salshg^ui erxees busad erxiin xuw'd undesnii bolon _xun amyn ayuulg^ui baidlyg xangax, niigmiin xew jurmyg xamgaalaxyn tuld xuuliar zoxix xyazgaarlal togtooj bolno. Arwan yesdugeer _zuil 1. _Toroos _xunii erx, erx _qoloog xangaxuic ediin zasag, niigem, xuul' _zuin bolon busad batalgaag burduulex, _xunii erx, erx _qoloog zorqixtei temcex, _xodogdson erxiig sergeen edluulex _uurgiig irgeniixee _omno xariucna. 2. Onc bolon dainy baidal zarlasan toxioldold Undsen xuul', busad xuul'd zaasan _xunii erx, erx _qoloog gagcx^uu xuuliar xyazgaarlaj bolno. _Tiinxuu xyazgaarlasan xuul' n' _xunii am'd yawax erx, itgel unemshiltei baix, shashin shutex, es shutex erx _qoloo, tuunqlen xend bolowq eruu _shuult tulgax, xunleg bus, xercgii xandaxyg xorigloson xuuliin zaaltyg _ul _xondono. 3. _Xun erx, erx _qoloogoo edlexdee undesnii ayuulg^ui baidal, busad _xunii erx, erx _qoloog xoxirooj, niigmiin xew jurmyg gajuuduulj boloxg^ui. GURAWDUGAAR BULEG MONGOL ULSYN _TORIIN BAIGUULAL NEG. MONGOL ULSYN IX XURAL Xor'dugaar _zuil Mongol Ulsyn Ix Xural bol _toriin erx barix deed baiguullaga _mon _bogood xuul' togtoox erx medliig gagcx^uu Ulsyn Ix Xurald xadgalna. Xorin negdugeer _zuil 1. Ulsyn Ix Xural neg tanximtai, dalan zurgaan gishuuntei baina. 2. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuuniig Mongol Ulsyn songuuliin erx _buxii irged niiteeree, qolootei, shuud songox erxiin undsen deer sanalaa nuucaar gargaj, _dorwon jiliin xugacaagaar songono. 3. Ulsyn Ix Xurlyn gishuuneer Mongol Ulsyn xorin tawan nas xursen, songuuliin erx _buxii irgeniig songono. 4. Ulsyn Ix Xurlyn songuuliin jurmyg xuuliar togtoono. Xorin xoyordugaar _zuil 1. Ulsyn niit nutag dewsger buyuu zarim xesgiig n' xamarsan genetiin ayuul toxioldson, dainy ba niitiin emx zam- baraag^ui baidal uussen zereg oncgoi _noxcoliin ulmaas eeljit songuul' yawuulax bolomjg^ui bol _monxuu _noxcol arilj, shine songogdson gishuudee tangarag _orgotol Ulsyn Ix Xural buren erxee xeregjuulne. 2. Ulsyn Ix Xural buren erxee xeregjuulex bolomjg^ui gej niit _gishuunii gurawny xoyoroos dooshg^ui n' uzseneer buyuu esxul _monxuu shaltgaanaar Yeronxiilogq Ulsyn Ix Xurlyn dargatai _zowshilcon sanal bolgosnoor _ooroo tarax shiidwer gargaj bolno. _Iinxuu tarax shiidwer gargasan bol shine songogdson gishuudee tangarag _orgotol Ulsyn Ix Xural buren erxee edelne. Xorin gurawdugaar _zuil 1. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun bol ard _tumnii elq _mon _bogood niit irgen, ulsyn ashig sonirxlyg erxemlen barimtalna. 2. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuunii buren erx n' _Toriin suldendee tangarag _orgosnoor exelj, Ulsyn Ix Xurlyn daraagiin songuuliar shine songogdson _gishuud tangarag _orgosnoor duusgawar bolno. Xorin dorowdugeer _zuil 1. Ulsyn Ix Xurlyn darga, ded dargyg Ulsyn Ix Xurlyn _gishuudiin dotroos ner dewshuulen sanalaa nuucaar gargaj songono. 2. Ulsyn Ix Xurlyn darga, ded dargyn buren erxiin xugacaa _dorwon jil baix _bogood xuul'd zaasan undesleleer xugacaanaas n' _omno _qoloolj, ogcruulj bolno. Xorin tawdugaar _zuil 1. Ulsyn Ix Xural _toriin dotood, gadaad bodlogyn al' q asuudlyg sanaaqlan xelelcej bolox _bogood daraax' asuud- lyg _ooriin oncgoi buren erxed xadgalj shiidwerlene: 1) xuul' batlax, nemelt, _oorqlolt oruulax; 2) _toriin dotood, gadaad bodlogyn _undsiig todorxoilox; 3) Yeronxiilogqiin ba Ulsyn Ix Xural, _tuunii _gishuunii songuuliig towlon zarlax; 4) Ulsyn Ix Xurlyn Baingyn xoroo, Zasgiin gazar, xuul'd zaasnaar Ulsyn Ix Xurald ajlaa shuud xariucan tailag- nadag busad baiguullagyn butec, bureldexuuniig togtoox, _oorqlox; 5) Yeronxiilogqiig songogdson gej uzej buren erxiig n' xuleen _zowshoorson xuul' gargax, _qoloolox, ogcruulax; 6) Yeronxii said, Zasgiin gazryn _gishuud, xuul'd zaasnaar Ulsyn Ix Xurald ajlaa shuud xariucan tailagnadag busad baiguullagyn bureldexuuniig tomilox, _oorqlox, ogcruulax; 7) _toriin sanx^uu, zeel, alban tatwar, _mongonii bodlogo, ul- syn ediin zasag, niigmiin _xogjliin undsen qigleliig todorxoilj, Zasgiin gazryn _uil ajillagaany _xotolbor, ul- syn _tosow, _tuunii guicetgeliin tailang batlax; 8) xuul', Ulsyn Ix Xurlyn busad shiidweriin biyeleltiig xyanan shalgax; 9) ulsyn xil togtoox; 10) Mongol Ulsyn undesnii ayuulg^ui baidlyn _zowloliin butec, bureldexuun, buren erxiig togtoox; 11) Zasgiin gazryn _orgon meduulsneer Mongol Ulsyn zasag zaxirgaa, nutag dewsgeriin xuwiariig batlax, _oorqlox; 12) nutgiin _ooroo udirdax bolon zaxirgaany baiguullagyn tog- tolcoo, zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany erx _zuin _undsiig togtoox; 13) ulsyn col, odon, myedal', cergiin deed col bii bolgox, _toriin albany zarim tusgai salbaryn alban tushaalyn zereg dewiig togtoox; 14) _orshool uzuulex shiidwer gargax; 15) Zasgiin gazryn _orgon meduulsneer Mongol Ulsyn olon ulsyn gereeg soyorxon batlax, cuclax, gadaad ulstai diplomat xarilcaa togtoox, cuclax; 16) ard niitiin sanal asuulga yawuulax. Songuuliin erx _buxii irgediin olonxi n' orolcson ard niitiin sanal asuulgyg xuqinteid toocoj, olonxiin sanal awsan asuudlyg shiidwerlegdsen gej uzne; 17) Mongol Ulsyn tusgaar togtnol, buren erxt baidald busad ulsaas ayuul zanal uqruulj, zewseglen xaldwal dain _buxii baidal zarlax, cuclax; 18) ene _zuiliin 2, 3 dax' xesegt zaasan oncgoi _noxcold ulsyn niit nutag dewsgert buyuu zarim xesegt n' onc bolon dainy baidal zarlax, esxul ene tuxai gargasan Yeronxiilogqiin zarligiig batlax, _xuqingui bolgox. 2. Daraax' oncgoi _noxcol bii bolson uyed _ur dagawryg n' aril- gax, _xun am, niigmiin am'dralyg xewiin bolgoxyn tuld onc baidal zarlaj bolno: 1) ulsyn niit nutag dewsgert buyuu zarim xesegt n' orshin suugaa _xun amyn am' nas, eruul mend, aj am'dral, niitiin ayuulg^ui baidald shuud ayuul uqruulsan buyuu uqruulaxuic baigaliin gamshig, genetiin busad ayuul toxioldson; 2) Undsen xuuliin deg juram, niigmiin xuul' yosny togtolcoo orshin togtnoxod zanalxiilsen aliwaa baiguullaga, buleg _xunii zoxion baiguulalt _buxii _xuq xereglesen xuul' bus _uil ajillagaany ulmaas uussen niitiin emx zambaraag^ui baidlyg _toriin baiguullaga erx xemjeeniixee dotor yerdiin arga xeregsleer toxinuulax bolomjg^ui bolson. 3. Ulsyn niit nutag dewsgert buyuu zarim xesegt n' niitiin emx zambaraag^ui baidal _uusq, zewsegt _morgoldoond xursen, tiim _morgoldoon garax bodit ayuul bii bolson, busad ul- saas cergiin xuqeer turemgiilen xaldsan, esxul _tiinxuu xaldax n' boditoi bolson uyed dainy baidald zarlaj bolno. 4. Ulsyn Ix Xurlyn busad buren erx, zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany jurmyg xuuliar togtoono. Xorin zurgadugaar _zuil 1. Yeronxiilogq, Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun, Zasgiin gazar xuul' sanaaqlax erx edelne. 2. Irged, busad baiguullaga xuuliin _tosliin tuxai sanalaa xuul' sanaaqlagqid ulamjilna. 3. Mongol Ulsyn xuuliig Ulsyn Ix Xural alban yosoor niitlex _bogood xerew xuul'd _ooroor zaagaag^ui bol _iinxuu niitelsnees xoish araw xonogiin daraa _xuqin _togoldor bolno. Xorin doldugaar _zuil 1. Ulsyn Ix Xural buren erxee quulgan, zoxion baiguulaltyn busad xelbereer xeregjuulne. 2. Ulsyn Ix Xurlyn eeljit quulgan xagas jil tutam neg udaa dalan tawaas dooshg^ui ajlyn _odor quulna. 3. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuudiin gurawny negees deeshxiin shaardsanaar, esxul Yeronxiilogq, Ulsyn Ix Xurlyn dargyn sanaaqilgaar eeljit bus quulgan quulj bolno. 4. Ulsyn Ix Xurlyn anxdugaar quulganyg songuul' yawuulsan _odroos xoish guq xonogiin dotor Yeronxiilogq, busad quul- ganyg Ulsyn Ix Xurlyn darga towlon zarlana. 5. Yeronxiilogq onc bolon dainy baidal zarlawal tuunees xoish dalan xoyor cagiin dotor Ulsyn Ix Xural oncgoi quulganaa tusgailan towloxg^uigeer quulna. 6. Undsen xuul', busad xuul'd _ooroor zaagaag^ui bol Ulsyn Ix Xurlyn niit _gishuunii diilenx olonxi n' xurelcen irsneer quulganyg xuqinteid uzej, quulgand orolcson niit _gishuunii olonxiin sanalaar asuudlyg shiidwerlene. Xorin naimdugaar _zuil 1. Ulsyn Ix Xural _uil ajillagaanyxaa zoxix salbar, qigleleer Baingyn xoroodtoi baina. 2. Baingyn xoroony buren erx, zoxion baiguulalt, _uil ajil- lagaany jurmyg Ulsyn Ix Xural togtoono. Xorin yesdugeer _zuil 1. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun buren erxiinxee xugacaand ulsyn _toswoos calin awna. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun n' xuuliar togtooson uuregt n' _ul xamaarax busad ajil, alban tushaal xawsarq boloxg^ui. 2. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuunii xaldashg^ui baidlyg xuuliar xam- gaalna. 3. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun gemt xeregt xolbogdson tuxai asuudlyg Ulsyn Ix Xurlyn quulganaar xelelcej, buren erxiig n' tudgelzuulex esexiig shiidwerlene. Uul _gishuun gemt xereg uildsen gej _shuux togtoowol Ulsyn Ix Xural _tuuniig gishuunees n' eguulen tatna. XOYOR. MONGOL ULSYN YeRONXIILOGQ Guqdugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn Yeronxiilogq bol _toriin terguun, Mongolyn ard _tumnii ew negdliig ilerxiilegq _mon. 2. Yeronxiilogqoor _doqin tawan nas xursen, _suuliin tawaas dooshg^ui jil ex orondoo bainga orshin suusan, Mongol Ul- syn uuguul irgeniig _dorwon jiliin xugacaagaar songono. Guqin negdugeer _zuil 1. Yeronxiilogqiin songuul' xoyor shattai baina. 2. Ulsyn Ix Xurald suudal _buxii nam dangaaraa buyuu xamtran Yeronxiilogqid tus _bur neg _xunii ner dewshuulne. 3. Anxan shatny songuul'd Mongol Ulsyn songuulyn erx _buxii irged niiteeree, qolootei, shuud songox erxtei orolcoj, Yeronxiilogqid ner dewshigqiin talaar sanalaa nuucaar gargana. 4. Yeronxiilogqiin anxan shatny songuul'd orolcson niit songogqiin olonxiin sanal awsan ner dewshigqiig Ulsyn Ix Xural Yeronxiilogqoor songogdson gej uzej buren erxiig n' xuleen _zowshoorson xuul' gargana. 5. Yeronxiilogqid ner dewshigqdiin xen n' q _iinxuu songogqdyn olonxiin sanal awaag^ui bol anxny sanal xuraaltad orolcson niit songogqiin xamgiin olon sanal awsan xoyor _xuniig daxin sanal xuraaltad oruulna. Daxin sanal xuraaltaar songuul'd orolcson niit songogqiin olonxiin sanal awsan ner dewshigqiig Ulsyn Ix Xural Yeronxiilogqoor songogdson gej uzej buren erxiig n' xuleen _zowshoorson xuul' gargana. 6. Xerew xoyor dax' sanal xuraaltaar Yeronxiilogqid ner dewshigqdiin xen n' q _iinxuu songogqdyn olonxiin sanal awaag^ui bol daxin songuul' yawuulna. 7. Yeronxiilogqiig _zowxon neg udaa uliruulan songoj bolno. 8. Yeronxiilogq n' Yeronxii said, Ulsyn Ix Xural, Zasgiin gaz- ryn _gishuun, xuuliar togtooson uuregt n' _ul xamaarax busad ajil, alban tushaal xawsarq boloxg^ui. Xerew Yeronxiilogq _oor ajil, alban tushaal erxelj baigaa bol tangarag _orgoson _odroosoo exlen uul uurgees _qoloologdono. Guqin xoyordugaar _zuil 1. Yeronxiilogqiin buren erx tangarag _orgosnoor exelj, shine songogdson Yeronxiilogq tangarag _orgosnoor duusgawar bolno. 2. Yeronxiilogq songogdsonoosoo xoish guq xonogiin dotor "Mongol Ulsyn tusgaar togtnol, buren erxt baidal, ard tumniixee erx _qoloo, undesnii ew negdliig erxemlen xam- gaalj, Undsen xuuliig deedlen saxij, Yeronxiilogqiin _uurgiig shudargaar biyeluulexee batlan tangaraglaya" xemeen Ulsyn Ix Xurald tangarag _orgono. Guqin gurawdugaar _zuil 1. Yeronxiilogq daraax' undsen buren erxiig xeregjuulne: 1) Ulsyn Ix Xurlyn batalsan xuul', busad shiidwert buxeld n' buyuu zarim xesegt n' xorig tawix. Yeronxiilogqiin taw'san xorigiig Ulsyn Ix Xurlaar xelelcej, quulgand orolcson niit _gishuunii gurawny xoyor n' xuleej awaag^ui bol ug xuul', shiidwer _xuqin _togoldor xeweer uldene; 2) Ulsyn Ix Xurald olonxi suudal awsan namtai, al' q nam olonxiin suudal awaag^ui bol Ulsyn Ix Xurald suudal awsan namuudtai _zowshilcon ner dewshuulsen _xuniig Yeronxii sai- daar tomilox sanal, tuunqlen Zasgiin gazryg ogcruulax sanalyg Ulsyn Ix Xurald oruulax; 3) _ooriin buren erxed xamaarax asuudlaar Zasgiin gazart qiglel _ogox. Ene talaar Yeronxiilogq zarlig gargawal _tuund Yeronxii said garyn useg zursnaar _xuqin _togoldor bolno; 4) gadaad xarilcaand ulsaa buren erxtei _toloolj, Ulsyn Ix Xuraltai _zowshilcon Mongol Ulsyn neriin _omnoos olon ul- syn geree baiguulax; 5) Mongol Ulsaas gadaad ulsad suux buren erxt _toloologqiin gazryn terguuniig Ulsyn Ix Xuraltai _zowshilcon tomilox buyuu eguulen tatax; 6) Mongol Ulsad suux gadaad ulsyn buren erxt _toloologqiin gazryn terguunii itgemjlex, eguulen tatax juux biqgiig xuleen awax; 7) ulsyn col, cergiin deed col xurteex, odon, myedaliar shagnax; 8) uuqlal uzuulex; 9) Mongol Ulsyn xar`yaat bolox, xar`yaataas garax, tus ul- sad orognox erx olgox asuudlyg shiidwerlex; 10) Mongol Ulsyn undesnii ayuulg^ui baidlyn _zowloliig terguulex; 11) _bux niitiin buyuu xesegqilsen cergiin daiqilgaa zarlax; 12) Undsen xuuliin xorin tawdugaar _zuiliin 2, 3 dax' xesegt zaasan oncgoi _noxcol bii bolbol Ulsyn Ix Xurlyn quulgany _qoloo cagt, xoishluulshg^ui toxioldold ulsyn niit nutag dewsgert buyuu zarim xesegt n' onc bolon dainy baidal zarlax, tuunqlen cereg _xodolgox zaxiramj _ogox. Onc bai- dal, dainy baidal, zarlasan Yeronxiilogqiin zarligiig Ul- syn Ix Xural uul zarlig garsnaas xoish doloo xonogiin dotor xelelcej batlax buyuu _xuqingui bolgono. Xerew Ul- syn Ix Xural shiidwer gargaag^ui bol uul zarlig _xuqingui bolno. 2. Yeronxiilogq Mongol Ulsyn zewsegt _xuqnii yeronxii komand- lagq baina. 3. Yeronxiilogq Ulsyn Ix Xurald bolon ard tumendee xandan ilgeelt gargaj, quulgand _ooriin taallaar orolcon uls orny dotood, gadaad baidlyn nen quxal asuudlaar medeelj, sanalaa oruulj bolno. 4. Yeronxiilogqid todorxoi buren erxiig _zowxon xuuliar olgoj bolno. Guqin dorowdugeer _zuil 1. Yeronxiilogq buren erxiinxee xureend xuul'd niicuulen zar- lig gargana. 2. Yeronxiilogqiin zarlig xuul'd niiceegui bol Yeronxiilogq _ooroo buyuu Ulsyn Ix Xural _xuqingui bolgono. Guqin tawdugaar _zuil 1. Yeronxiilogq Ulsyn Ix Xurald ajlaa xariucna. 2. Yeronxiilogq tangargaasaa nyacaj Undsen xuul', Yeronxiilogqiin buren erxiig _zorqwol Undsen xuuliin ceciin dugneltiig undeslen Ulsyn Ix Xurlaar xelelcej quulgand orolcson niit _gishuunii diilenx olonxiin sanalaar og- cruulna. Guqin zurgadugaar _zuil 1. Yeronxiilogqiin biye, _orgoo, unaa xaldashg^ui darxan baina. 2. Yeronxiilogqiin ner _tor, xaldashg^ui baidlyg xuuliar xam- gaalna. Guqin doldugaar _zuil 1. Yeronxiilogqiig _tur ezguid buren erxiig n' Ulsyn Ix Xurlyn darga xeregjuulne. 2. Yeronxiilogq ogcorson, nas _nogcson, xuselteeree _qoloologdson bol Yeronxiilogq shineer songogdoj tangarag _orgox xurtel buren erxiig n' Ulsyn Ix Xurlyn darga xeregjuulne. Ene toxioldold Ulsyn Ix Xural Yeronxiilogqiin songuuliig _dorwon saryn dotor zarlan yawuulna. 3. Ulsyn Ix Xurlyn darga Yeronxiilogqiin uureg guicetgex jurmyg xuuliar togtoono. GURAW. MONGOL ULSYN ZASGIIN GAZAR Guqin naimdugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn Zasgiin gazar bol _toriin guicetgex deed bai- guullaga _mon. 2. Zasgiin gazar _toriin xuuliig biyeluulj, aj axui, niigem, soyolyn baiguulaltyg udirdax niitleg qig _uurgiin daguu daraax' undsen buren erxiig xeregjuulne. 1) Undsen xuul', busad xuuliin biyeleltiig uls dayaar zoxion baiguulj xangax; 2) shinjlex uxaan, tyexnologiin negdsen bodlogo, ulsyn ediin zasag, niigmiin _xogjliin undsen qiglel, ulsyn _tosow, zeel, sanx^uugiin _tolowlogoog bolowsruulj Ulsyn Ix Xurald _orgoj, garsan shiidweriig biyeluulex; 3) salbaryn ba salbar xoorondyn, tuunqlen bus nutgiin _xogjliin asuudlaar arga xemjee bolowsruulj xeregjuulex; 4) xureelen baigaa orqnyg xamgaalax, baigaliin bayalgiig _zui zoxistoi ashiglax, _noxon sergeex arga xemjee awax; 5) _toriin zaxirgaany _tow baiguullagyg shuurxai udirdaj, nut- giin zaxirgaany baiguullagyn _uil ajillagaag udirdan qigluulex; 6) ulsyg batlan xamgaalax _xuqin qadlyg bexjuulj, undesnii ayuulg^ui baidlyg xangax; 7) _xunii erx, erx _qoloog xamgaalax, niigmiin xew jurmyg bexjuulex, gemt xeregtei temcex arga xemjee awq xeregjuulex; 8) _toriin gadaad bodlogo xeregjuulex; 9) Ulsyn Ix Xuraltai _zowshilcox daraa soyorxon batluulaxaar Mongol Ulsyn olon ulsyn geree baiguulax, xeregjuulex, tuunqlen Zasgiin gazar xoorondyn geree baiguulax, cuclax. 3. Zasgiin gazryn todorxoi buren erx, zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany jurmyg xuuliar togtoono. Guqin yesdugeer _zuil 1. Zasgiin gazryn Yeronxii said, gishuudees burdene. 2. Mongol Ulsyn Yeronxii said Zasgiin gazryn butec, bureldexuun, _tuund _oorqlolt oruulax sanalaa Yeronxiilogqtei _zowshilcon Ulsyn Ix Xurald _orgon meduulne. 3. Zasgiin gazryn _gishuudiig Yeronxii saidyn _orgon meduulsneer Ulsyn Ix Xural _xun bureer xelelcej tomilno. Doqdugeer _zuil 1. Zasgiin gazryn buren erxiin xugacaa _dorwon jil baina. 2. Zasgiin gazryn buren erx Ulsyn Ix Xurlaas Yeronxii saidyg tomilsnoor exelj, shine Yeronxii saidyg tomilsnoor duus- gawar bolno. _Doqin negdugeer _zuil 1. Yeronxii said Zasgiin gazryg udirdaj, _toriin xuul' biyeluulex ajlyg Ulsyn Ix Xurlyn _omno xariucna. 2. Zasgiin gazar _uil ajillagaagaa Ulsyn Ix Xurald tailag- nana. _Doqin xoyordugaar _zuil Yeronxii said, Zasgiin gazryn _gishuunii xaldashg^ui baidlyg xuuliar xamgaalna. _Doqin gurawdugaar _zuil 1. Zasgiin gazar buren erxee xeregjuulex bolomjg^ui gej uzwel xugacaa duusaxaas _omno ogcrox tuxaigaa Yeronxii said Ulsyn Ix Xurald _orgon meduulj bolno. 2. Yeronxii said, esxul Zasgiin gazryn _gishuudiin ten xagas n' negen zereg ogcorwol Zasgiin gazar bureldexuuneeree ogcorno. 3. Ulsyn Ix Xural Zasgiin gazryg ogcruulax tuxai _ooroo sanaaqilsan bolon Yeronxiilogqiin sanal, Yeronxii saidyn medegdliig xuleen awsnaas xoish arwan taw xonogiin dotor, Zasgiin gazryg ogcruulax esexiig xelelcen shiidwerlene. 4. Ulsyn Ix Xurlyn _gishuudiin _dorownii negees dooshg^ui n' Zasgiin gazryg ogcruulax tuxai sanalyg alban yosoor tawibal Ulsyn Ix Xural xelelcen shiidwerlene. _Doqin dorowdugeer _zuil _Oort n' itgel xuleelgej baigaa esexiig ilerxiilj _ogoxiig _xusq Zasgiin gazar togtoolyn _tosol oruulwal Ulsyn Ix Xural uul asuudlyg _doqin gurawdugaar _zuiliin 3 dax' xesegt zaasan jurmaar shiidwerlene. _Doqin tawdugaar _zuil 1. Zasgiin gazar xuul' togtoomjid niicuulen buren erxiinxee dotor togtool, zaxiramj gargax _bogood _tuund Yeronxii said, tuxain shiidweriin biyeleltiig xariucsan said garyn useg zurna. 2. Zasgiin gazryn togtool, zaxiramj n' xuul' togtoomjid niiceegui bol Zasgiin gazar _ooroo buyuu Ulsyn Ix Xural _xuqingui bolgono. _Doqin zurgadugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn yaam, _toriin busad alban gazryg xuuliin daguu baiguulna. 2. Mongol Ulsyn _toriin jinxene alban xaagq Mongol Ulsyn irgen baix _bogood Undsen xuul', busad xuuliig qandlan barimtalj ard tumniixee tusyn tuld, irgenii yosoor _toriin ashig sonirxold zaxiragdan ajillana. 3. _Toriin alban xaagqiin ajillax _noxcol, batalgaag xuuliar togtoono. _DOROW. _SHUUX ERX MEDEL _Doqin doldugaar _zuil 1. Mongol Ulsad _shuux erx medliig gagcx^uu _shuux xeregjuulne. 2. Yamar q _noxcold xuulias gaduur _shuux baiguulax, _shuux erx medliig _oor baiguullaga erxlen xeregjuulexiig xoriglono. 3. _Shuuxiig _zowxon Undsen xuul', busad xuuliin daguu bai- guulna. _Doqin naimdugaar _zuil 1. _Shuuxiin undsen togtolcoo Ulsyn deed _shuux, aimag, niisleliin _shuux, sum buyuu sum dundyn, _duurgiin shuuxees burdex _bogood eruu, irgen, zaxirgaany zereg _shuun taslax ajlyn _torloor _shuuxiig dagnan baiguulj bolno. Dagnasan _shuuxiin _uil ajillagaa, shiidwer n' Ulsyn deed _shuuxiin xyanaltaas gaduur baij _ul bolno. 2. _Shuuxiin zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany erx _zuin _undsiig xuuliar togtoono. 3. _Shuux ulsyn _toswoos sanx^uujine. _Shuux _uil ajillagaagaa yawuulax ediin zasgiin batalgaag _tor xangana. _Doqin yesdugeer _zuil 1. _Shuugq xaraat bus baij, gagcx^uu xuul'd zaxiragdana. 2. Yeronxiilogq, Yeronxii said, Ulsyn Ix Xurlyn ba Zasgiin gazryn _gishuun, _tor, nam, olon niitiin busad baiguullagyn alban tushaaltan, irgen xen bolowq shuugqees _shuun taslax uurgee xeregjuulexed _xondlongoos orolcoj boloxg^ui. 3. _Shuugqiin xaraat bus, _shuuxiin biye daasan baidlyg xangax zorilgoor _Shuuxiin yeronxii _zowlol ajillana. 4. _Shuuxiin yeronxii _zowlol _shuux, _shuugqiin _shuun taslax ajillagaand orolcoxg^uigeer, gagcx^uu xuul'qdaas _shuugqiig shilj olox, erx ashgiig n' xamgaalax zereg _shuuxiig biye daan ajillax _noxcoloor xangaxtai xolbogdson _uurgiig biyeluulne. 5. _Shuuxiin yeronxii _zowloliin zoxion baiguulalt, _uil ajil- lagaany jurmyg xuuliar togtoono. Taw'dugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn deed _shuux bol _shuuxiin deed baiguullaga _mon _bogood daraax' buren erxiig xeregjuulne: 1) xuuliar xar`yaaluulsan eruugiin xereg, erx _zuin margaanyg anxan shatny jurmaar xyanan shiidwerlex; 2) dawj zaaldax bolon xyanaltyn jurmaar dood shatny _shuuxiin shiidweriig xyanan uzex; 3) xuul', _tuund zaasan _xunii erx, erx _qoloog xamgaalax talaar Undsen xuuliin cec, Ulsyn yeronxii prokuroroos shiljuulsen asuudlyg xyanan shiidwerlex; 4) Undsen xuulias busad xuuliig _zow xereglex talaar alban yosny tailbar gargax; 5) xuuliar erx olgoson busad asuudlyg shiidwerlex. 2. Ulsyn deed _shuuxiin shiidwer _shuuxiin ecsiin shiidwer baix _bogood _tuuniig _bux _shuux, busad etgeed zaawal biyeluulne. Xerew Ulsyn deed _shuuxiin shiidwer xuul'd xar- shilbal _tuuniig Ulsyn deed _shuux _ooroo _xuqingui bolgono. Ulsyn deed _shuuxiin tailbar xuul'd xarshilbal xuuliig dagaj biyeluulne. 3. Ulsyn deed _shuux, busad _shuux n' Undsen xuul'd niiceegui, alban yosoor niitleegui xuuliig xereglex erxgui. Tawin negdugeer _zuil 1. Ulsyn deed _shuux Yeronxii _shuugq, shuugqdees burdene. 2. _Shuuxiin yeronxii _zowloloos Ulsyn deed _shuuxiin _shuugqdiig Ulsyn Ix Xurald tanilcuulsnaar, busad _shuuxiin _shuugqdiig _Shuuxiin yeronxii _zowloliin sanal bolgosnoor tus tus Yeronxiilogq tomilno. Yeronxii _shuugqiig Ulsyn deed _shuuxiin sanal bolgosnoor _gishuudiinx n' dotroos zurgaan jiliin xugacaagaar Yeronxiilogq tomilno. 3. xuul' _zuin deed bolowsroltoi, mergejleeree arwaas dooshg^ui jil ajillasan, Mongol Ulsyn guqin tawan nas xursen irgeniig Ulsyn deed _shuuxiin shuugqeer; xuul' _zuin deed bolowsroltoi, gurwaas dooshg^ui jil mergejleeree ajillasan, Mongol Ulsyn xorin tawan nas xursen irgeniig busad _shuuxiin shuugqeer tomilj bolno. 4. Undsen xuul', _shuuxiin tuxai xuul'd zaasan undeslel, _shuuxiin _xuqin _togoldor shiidweriin daguu ogcruulax, esxul xuselteer n' _qolooloxoos busad toxioldold al' q shatny _shuuxiin _shuugqiig ogcruulaxyg xoriglono. Tawin xoyordugaar _zuil 1. _Bux shatny _shuux xereg, margaanyg xamtyn zarqmaar xyanan xelelcej shiidwerlene. 2. Anxan shatny _shuux xereg, margaanyg, xamtran shiidwerlexdee irgediin _toloologqdiig xuul'd zaasan jurmyn daguu orolcuulna. 3. Xuul'd tusgailan _zuilqilj zaasan zarim xergiig _shuugq dangaar xyanan shiidwerlej bolno. Tawin gurawdugaar _zuil 1. _Shuun taslax ajillagaag mongol xeleer yawuulna. 2. Mongol xel medexgui _xund xergiin barimt seltiig xelmerqluulen buren tanilcuulax _bogood _shuux xuraldaan deer ex xeleer n' _ug xelex erx olgono. Tawin dorowdugeer _zuil Xuul'd tusgailan zaasnaas busad toxioldold _shuux xergiig il taslan shiidwerlene. Tawin tawdugaar _zuil 1. Shuugdegq _ooriigoo _omgoolox erxtei. 2. Shuugdegqid ene erxee edlexed xuselteer n' buyuu xuul'd zaasnaar xuul' _zuin mergejliin tuslalcaa uzuulne. Tawin zurgadugaar _zuil 1. Prokuror xereg burtgex, _mordon baicaax, yal edluulex ajillagaand xyanalt taw'j, _shuux xuraldaand _toriin neriin _omnoos orolcono. 2. Ulsyn yeronxii prokuror, _tuunii orlogq naryg Ulsyn Ix Xuraltai _zowshilcon Yeronxiilogq zurgaan jiliin xugacaagaar tomilno. 3. Mongol Ulsyn prokuroryn baiguullagyn togtolcoo, zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany erx _zuin _undsiig xuuliar tog- toono. DOROWDUGEER BULEG MONGOL ULSYN ZASAG ZAXIRGAA, NUTAG DEWSGERIIN NEGJ, _TUUNII UDIRDLAGA Tawin doldugaar _zuil 1. Mongol Ulsyn nutag dewsger zasag zaxirgaany xuw'd aimag, niisleld, aimag n' sumand, sum n' bagt, niislel n' duuregt, duureg n' xoroond xuwaagdana. 2. Zasag zaxirgaa, nutag dewsgeriin negj dex xot, tosgony erx _zuin _undsiig xuuliar togtoono. 3.Zasag zaxirgaa, nutag dewsgeriin negjiig _oorqlox asuudlyg ediin zasgiin butec, _xun amyn bairshlyg xargalzan tuxain nutgiin Xural, irgediin sanalyg undeslen Ulsyn Ix Xural shiidwerlene. Tawin naimdugaar _zuil 1. Aimag, niislel, sum, duureg bol xuuliar tusgailan olgoson qig uureg, _ooriin udirdlaga _buxii zasag zaxirgaa, nutag dewsger, ediin zasag, niigmiin cogcolbor _mon. 2. Aimag, niislel, sum, _duurgiin xiliin cesiig Zasgiin gaz- ryn _orgon meduulsneer Ulsyn Ix Xural batalna. Tawin yesdugeer _zuil 1. Mongol Ulsyn zasag zaxirgaa, nutag dewsgeriin negjiin udirdlaga n' nutgiin _ooroo udirdax yosyg _toriin udirdlagatai xosluulax undsen deer xeregjine. 2. Nutgiin _ooroo udirdax baiguullaga bol aimag, niislel, sum, duuregt tuxain nutag dewsgeriin irgediin _Toloologqdiin Xural, bag, xoroond irgediin Niitiin Xural, tuxain Xurlyn xuraldaany _qoloo cagt _tuunii Terguulegqid _mon. 3. Aimag, niisleliin _Toloologqdiin Xurlyg _dorwon jiliin xugacaagaar songono. Edgeer Xurlyn bolon sum, _duurgiin Xurlyn _toloologqdiin too, songox jurmyg xuuliar togtoono. Jardugaar _zuil 1. Aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony nutag dewsgert _toriin udirdlagyg tuxain aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony Zasag darga xeregjuulne. 2. Zasag dargyg tuxain aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony Xurlaas ner dewshuulj, aimag, niisleliin Zasag dargyg Yeronxii said; sum, _duurgiin Zasag dargyg xar`yaalax aimag, niisleliin Zasag darga; bag, xoroony Zasag dargyg xar`yaalax sum, _duurgiin Zasag darga tus tus _dorwon jiliin xugacaagaar tomilno. 3. Yeronxii said buyuu deed shatny negjiin Zasag darga dood shatnyxaa negjiin Zasag dargad ner dewshigqiig tomiloxoos tatgalzwal ene _zuiliin 2 dax' xesegt zaasan jurmaar daxin ner dewshuulj tomiltol _omnox Zasag darga buren erxee xeweer xadgalna. Jaran negdugeer _zuil 1. Zasag darga tuxain Xurlyn shiidweriig xeregjuulexiin xamt zasag _toriin _toloologqiin xuw'd xar`yaa nutag dewsgertee xuul' togtoomj, Zasgiin gazar, xar`yaalax deed shatnyxaa baiguullagyn shiidweriin guicetgeliig xangax ajlyg Zas- giin gazar, deed shatny Zasag dargyn _omno xariucna. 2. Zasag darga tuxain aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony Xurlyn shiidwert xorig tawix erxtei. 3. Taw'san xorigiig n' Xural _ooriin _toloologqdiin olonxiin sanalaar nyacaasan _noxcold Zasag darga uul shiidweriig biyeluulex bolomjg^ui gej uzwel ogcrox xuseltee zoxix Xural, Yeronxii said buyuu xar`yaalax deed shatny Zasag dargad gargaj bolno. 4. Aimag, niislel, sum, _duurgiin Zasag dargyn ajlyn alba n' tamgyn gazar _mon. Tamgyn gazryn butec, oron toony xyaz- gaaryg Zasgiin gazar neg burqlen buyuu neg mayagaar tog- toono. Jaran xoyordugaar _zuil 1. Nutgiin _ooroo udirdax baiguullaga tuxain aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony nutag dewsgeriin xemjeenii ediin zasag, niigmiin am'dralyn asuudlyg biye daaj shiidwerlexiin xamt uls, deed shatny negjiin qanartai asuudlyg shiidwerlexed _xun amyg zoxion baiguulj orol- cuulna. 2. Nutgiin _ooroo udirdax baiguullagyn erx xemjeenii asuudlyg deed shatny baiguullaga n' shiidwerlej _ul bolno. Xerew nutag dewsgeriin am'dralyn todorxoi asuudlyg shiidwerlex talaar xuul', _toriin zoxix deed baiguullagyn shiidwert tuxailan zaagaag^ui bol nutgiin _ooroo udirdax baiguullaga Undsen xuul'd niicuulen biye daan shiidwerlej bolno. 3. Ulsyn Ix Xural, Zasgiin gazraas shaardlagatai xemeen uzsen toxioldold _ooriin buren erxed xamaarax zarim asuud- lyg shiidwerluulexeer aimag, niisleliin Xural, Zasag dargad _shiljuulj bolno. Jaran gurawdugaar _zuil 1. Aimag, niislel, sum, duureg, bag, xoroony Xural erx xemjeeniixee dotor togtool, Zasag darga zaxiramj gargana. 2. Xurlyn togtool, Zasag dargyn zaxiramj n' xuul' togtoomj, Yeronxiilogqiin zarlig, Zasgiin gazar, xar`yaalax deed shatny baiguullagyn shiidwert niicsen baix _bogood _tuuniig tus tusyn nutag dewsgert _xuqin _togoldor dagaj _mordono. 3. Zasag zaxirgaa, nutag dewsgeriin negj, _tuunii udirdlagyn erx xemjee, zoxion baiguulalt, _uil ajillagaany jurmyg xuuliar togtoono. TAWDUGAAR BULEG MONGOL ULSYN UNDSEN XUULIIN CEC Jaran dorowdugeer _zuil 1. Mongol Ulsyn Undsen xuuliin cec bol Undsen xuuliin biyelelted deed xyanalt tawix, _tuunii zaaltyg _zorqson tuxai dugnelt gargax, margaanyg magadlan shiidwerlex buren erx _buxii baiguulalga, Undsen xuuliig qandlan saxiulax batalgaa _mon. 2. Undsen xuuliin cec, _tuunii _gishuun uurgee guicetgexdee gagcx^uu Undsen xuul'd zaxiragdax _bogood aliwaa baiguul- laga, alban tushaaltan, busad xunees xaraat bus baina. 3. Undsen xuuliin ceciin _gishuunii xaraat bus baidal Undsen xuul', busad xuuliar togtooson batalgaagaar xangagdana. Jaran tawdugaar _zuil 1. Undsen xuuliin cec yeson gishuunees burdene. Tedgeeriin gurwyg Ulsyn Ix Xural, gurwyg Yeronxiilogq, gurwyg Ulsyn deed _shuuxiin sanal bolgosnoor Ulsyn Ix Xural zurgaan jiliin xugacaagaar tomilno. 2. Undsen xuuliin ceciin gishuuneer xuul' _zui, uls _toriin _ondor mergeshiltei, Mongol Ulsyn _doqin nas xursen irgeniig tomilno. 3. Undsen xuuliin ceciin dargaar yeson _gishuunii al' negiig gurwan jiliin xugacaagaar _gishuudiin olonxiin sanalaar songono. _Tuuniig neg udaa uliruulan songoj bolno. 4. Undsen xuuliin ceciin darga, _gishuun xuul' _zorqwol Undsen xuuliin ceciin shiidwer, anx ilgeesen baiguullagyn sanalyg undeslen Ulsyn Ix Xural eguulen tataj bolno. 5. Undsen xuuliin ceciin bureldexuund Yeronxiilogq, Ulsyn Ix Xurlyn _gishuun, Yeronxii said, Zasgiin gazryn _gishuun, Ul- syn deed _shuuxiin _shuugq orj _ul bolno. Jaran zurgadugaar _zuil 1. Undsen xuuliin cec n' Undsen xuuliig _zorqson tuxai margaanyg irgediin _orgodol, medeelliin daguu _ooriin sanaaqilgaar buyuu Ulsyn Ix Xural, Yeronxiilogq, Yeronxii said, Ulsyn deed _shuux, Ulsyn yeronxii prokuroryn xuselteer xyanan shiidwerlene. 2. Undsen xuuliin cec ene _zuiliin 1 dex xesegt zaasan undesleleer daraax' margaantai asuudlaar dugnelt gargaj Ulsyn Ix Xurald oruulna: 1) xuul', zarlig, Ulsyn Ix Xural, Yeronxiilogqiin busad shiidwer, tuunqlen Zasgiin gazryn shiidwer, Mongol Ulsyn olon ulsyn geree Undsen xuul'd niicej baigaa esex; 2) ard niitiin sanal asuulga, Ulsyn Ix Xural, _tuunii _gishuunii ba Yeronxiilogqiin songuuliin talaar songuuliin _tow baiguullagyn gargasan shiidwer Undsen xuul'd niicej baigaa esex; 3) Yeronxiilogq, Ulsyn Ix Xurlyn darga, _gishuun, Yeronxii said, Zasgiin gazryn _gishuun, Ulsyn deed _shuuxiin Yeronxii _shuugq, Ulsyn Yeronxii prokuror Undsen xuul' _zorqson esex; 4) Yeronxiilogq, Ulsyn Ix Xurlyn darga, Yeronxii saidyg og- cruulax, Ulsyn Ix Xurlyn _gishuuniig eguulen tatax undeslel baigaa esex. 3. Ene _zuiliin 2 dax' xesgiin 1, 2-t zaasny daguu oruulsan dugneltiig Ulsyn Ix Xural xuleen _zowshooroogui bol Undsen xuuliin cec daxin xyanan uzej ecsiin shiidwer gargana. 4. Xuul', zarlig, Ulsyn Ix Xural, Yeronxiilogqiin busad shiidwer, tuunqlen Zasgiin gazryn shiidwer, Mongol Ulsyn olon ulsyn geree n' Undsen xuul'd niiceegui gej Undsen xuuliin cec shiidwer gargawal zoxix xuul', zarlig, bat- lamj, shiidwer _xuqingui bolno. Jaran doldugaar _zuil Undsen xuuliin ceciin shiidwer garmagcaa _xuqin _togoldor bolno. ZURGADUGAAR BULEG MONGOL ULSYN UNDSEN XUUL'D NEMELT, _OORQLOLT ORUULAX Jaran naimdugaar _zuil 1. Undsen xuul'd nemelt, _oorqlolt oruulax sanaaqilgyg xuul' sanaaqlax erx _buxii baiguullaga, alban tushaaltan gargax _bogood sanalyg Undsen xuuliig cec Ulsyn Ix Xurald _orgon meduulj bolno. 2. Undsen xuul'd nemelt, _oorqlolt oruulax asuudlaar Ulsyn Ix Xurlyn _gishuudiin gurawny xoyoroos dooshg^ui sanalaar ard niitiin sanal asuulga yawuulj bolno. Sanal asuulgyg Undsen xuuliin xorin tawdugaar _zuiliin 1 dex xesgiin 16-d zaasan undesleliin daguu yawuulna. Jaran yesdugeer _zuil 1. Undsen xuul', _tuund oruulax nemelt, _oorqloltiig Ulsyn Ix Xurlyn niit _gishuunii _dorownii gurwaas dooshg^ui sanalaar batalna. 2. Undsen xuul'd oruulax nemelt, _oorqloltiig Ulsyn Ix Xurald xoyor udaa awq xelelcexed _iinxuu niit _gishuunii _dorownii gurwaas dooshg^ui sanal awq es qadwal uul _tosliig eeljit songuuliar songogdson Ulsyn Ix Xurlyn shine bureldexuun ajlaa exeltel daxin awq xelelcexgui. 3. Ulsyn Ix Xural eeljit songuul' yawuulaxyn _omnox zurgaan saryn dotor Undsen xuul'd nemelt, _oorqlolt oruulj _ul bolno. 4. Undsen xuul'd oruulsan nemelt, _oorqlolt Undsen xuuliin negen adil xuqintei baina. Daldugaar _zuil 1. Undsen xuul'd xuul', zarlig, _toriin baiguullagyn busad shiidwer, niit baiguullaga, irgenii _uil ajillagaa burnee niicsen baiwal zoxino. 2. Mongol Ulsyn Undsen xuuliig 1992 ony xoyordugaar saryn 12- ny _odriin 12 cag buyuu arwan doldugaar jarny usan biqin jiliin xawryn terguun xar bars saryn shiniin yesnii idriin barildlagaatai _olziit sain shar morin _odriin morin cagaas exlen uls dayaar dagaj _mordono. Medegtun, saxigt^un! _BUGD NAIRAMDAX MONGOL ARD ULSYN ARDYN IX XURAL 1992 ony negdugeer saryn 13-ny _odriin 11 cag 35 minut Ulaanbaatar xot